Twee gebieden: Oosterschelde en Westerschelde
Wie het over "zeehonden in Zeeland" heeft, bedoelt eigenlijk twee verschillende leefgebieden. De Oosterschelde is sinds de Stormvloedkering een grotendeels zout, beschermd binnenwater met sterk getij maar zonder hoge zeegolven. De Westerschelde is een echt estuarium: nog steeds in open verbinding met de Noordzee, met sterke stroming en een gradiënt van zout naar zoet richting Antwerpen. Beide gebieden zijn Natura 2000 én onderdeel van het Nationaal Park Oosterschelde / het beschermde Westerschelde-estuarium.
De populatie zeehonden in de Delta is sinds de jaren ’90 fors gegroeid. Vooral de gewone zeehond doet het hier goed; sinds enkele jaren is ook de grijze zeehond in beide bekkens een vaste verschijning. Tellingen worden door Rijkswaterstaat en onderzoeksinstituten gedaan. De Oosterschelde herbergt enkele honderden gewone zeehonden, de Westerschelde een vergelijkbaar aantal.
Spots langs de Oosterschelde
De Oosterschelde is rondom omringd door dijken, en juist op die dijken kunt u — bij laagwater en met een verrekijker — uitstekend kijken. Een paar bewezen plekken:
- Bruinisse (gemeente Schouwen-Duiveland) — vanaf de jachthaven en de aangrenzende dijk zicht op slikplaten waar zeehonden rusten. Bruinisse is tevens vertrekplaats voor vaartochten.
- Wemeldinge — de oude pier en de aangrenzende dijk geven uitkijk op de plaat aan de overkant van het Kanaal door Zuid-Beveland. Goed bereikbaar met de auto.
- Yerseke — bekend om de mosselen, maar de havenmond geeft ook regelmatig dieren te zien, vooral bij eb. Combineer met een bezoek aan de oesterputten.
- Sint-Annaland (Tholen) — de dijk ten oosten van het dorp kijkt uit op de Krabbenkreek en op zandbanken die bij laagwater droogvallen. Eén van de stillere spots.
- Roggenplaat — een grote zandplaat tegenover Schouwen die in 2019 met een grootschalig project is opgehoogd, juist om als ligplaats te blijven functioneren. Te zien vanaf de Stormvloedkering en vaartochten.
Spots langs de Westerschelde
De Westerschelde is langer en smaller en heeft een sterke stroming. De zeehonden liggen hier vaak op slikken bij Saeftinghe en Hoofdplaat. Beste vastelandplekken:
- Vlissingen Boulevard — de Boulevard Bankert / Evertsen kijkt direct uit op de monding; bij gunstige condities ziet u zeehonden in het water of op de uiteinden van het strand. Vaartochten vertrekken vanaf de havenkade.
- Hoofdplaat (Zeeuws-Vlaanderen) — een rustig dorpje met dijk en strandje, uitzicht over de monding. Geliefd bij vogelaars en zeehondenkijkers.
- Breskens — vissershaven met sichtingen vlak voor de havenmond; combineer met de veerverbinding naar Vlissingen.
- Ellewoutsdijk — kleine dijkplek aan de noordoever met uitzicht over de Schelde; bij laagwater bovendien zicht op slikken aan de Vlaamse kant.
- Saeftinghe — het verdronken land op de grens met België, alleen toegankelijk met een gids. Vooral interessant voor natuurliefhebbers die meer dan alleen zeehonden zoeken.
Vaartochten
De Delta heeft een aantal aanbieders van zeehondentochten:
- Vlissingen — tochten over de Westerschelde, met goede kans op gewone zeehonden en bruinvissen.
- Bruinisse — Oosterschelde-tochten, vaak in combinatie met de Stormvloedkering en de Roggenplaat.
- Sint-Annaland en Zierikzee — kleinere tochten over het noordelijke deel van de Oosterschelde.
Prijzen liggen in dezelfde range als op de Wadden: €20–35 voor een tocht van twee tot drie uur. Boek in het hoogseizoen vooruit, en kies bij voorkeur een aanbieder die expliciet vermeldt op welke afstand zij blijven.
Verschil met de Waddenzee
De Delta is in vrijwel elk opzicht kleiner dan de Waddenzee, en dat heeft praktische consequenties voor wie wil spotten:
- Kleiner gebied — minder zandplaten, dus minder absolute aantallen dieren. Maar ook minder afstand tussen u en de dieren.
- Mildere wind en kortere reistijden — vanuit de Randstad goed te combineren met een dagtocht.
- Beter openbaar vervoer — Vlissingen, Bruinisse en Yerseke zijn met de bus of auto goed bereikbaar; voor de Wadden moet u eerst de boot pakken.
- Andere visstand — de Oosterschelde is voedselrijk maar met andere prooidieren dan de Wadden; dat verklaart deels waarom de populatie hier later op gang kwam.
- Minder dieren, maar groeiend — wie aantallen wil, gaat naar de Wadden; wie rust en bereikbaarheid wil, kiest de Delta.
Groei van de populatie sinds de Deltawerken
Vóór de afsluiting van de Oosterschelde in 1986 was het gebied een open zee-arm met een wisselende zeehondenpopulatie. De Stormvloedkering veranderde de situatie: het werd voor de zeehonden een rustiger, beter beschermd gebied, maar ook met een ander getij. In de eerste jaren na de afsluiting bleef de populatie klein. Vanaf de jaren ’90 — en versterkt na 2000 — groeide het aantal sterk. Vandaag worden bij laagwater regelmatig honderden dieren tegelijk geteld op de zandplaten van de Oosterschelde. Een vergelijkbaar herstel werd in de Westerschelde gezien, waar de soort eerder vrijwel afwezig was.
Een mijlpaal in dit verhaal is het Roggenplaat-zandsuppletieproject uit 2019. Door erosie verdween er jaarlijks zandplaat-oppervlak in de Oosterschelde — een proces dat "zandhonger" wordt genoemd, een neveneffect van de Stormvloedkering. De plaat werd opgehoogd met circa 1,3 miljoen kubieke meter zand, zodat zeehonden, vogels en garnalen er ook in de toekomst rust en voedsel kunnen vinden.
Seizoen tips
- Mei tot september is het hoogseizoen voor zicht: veel dieren droog, vaartochten dagelijks.
- De pupperiode van de gewone zeehond valt in juni en juli. Houd dan extra afstand.
- In november–februari krijgen grijze zeehonden pups; in de Delta in kleinere aantallen dan op de Wadden, maar wel toenemend.
- Combineer uw bezoek altijd met het laagwatertijdstip van uw plek.