Drie families: Phocidae, Otariidae, Odobenidae
Wereldwijd leven ongeveer negentien zeehondensoorten, met samen ruim dertig miljoen dieren. Biologen rangschikken ze in drie families binnen de superorde van de Pinnipedia (zeeroofdieren): de echte zeehonden (Phocidae), de oorrobben (Otariidae) en de walrus (Odobenidae).
De echte zeehonden hebben geen externe oorschelpen — slechts een gehooropening — en hun achterflippers staan permanent naar achteren gericht, waardoor ze op het land alleen kunnen rupsen. Onderwater zijn ze daarentegen extreem efficiënt; hun zwemslag komt geheel uit de achterflippers. De oorrobben, met zichtbare oortjes en draaibare achterflippers, kunnen op het land daarentegen lopen op vier ledematen. De walrus vormt een aparte familie met zijn karakteristieke slagtanden en gespecialiseerde dieet van schelpdieren. Beide Nederlandse soorten — de gewone en de grijze zeehond — behoren tot de Phocidae.
Echte zeehonden: 18 soorten
De Phocidae omvatten achttien soorten, verdeeld over twee onderfamilies (Phocinae op het noordelijk halfrond, Monachinae op het zuidelijk halfrond plus de monniksrobben).
Noordelijk halfrond — onze regio
- Gewone zeehond (Phoca vitulina)Kustwateren noordelijk halfrond — NL: ja — LC
- Grijze zeehond (Halichoerus grypus)NW-Atlantische kust, NW-Europa — NL: ja — LC
- Ringelrob (Pusa hispida)Arctisch zee-ijs — LC, lokaal kwetsbaar
- Klapmuts (Cystophora cristata)Noord-Atlantisch pakijs — VU
- Baardrob (Erignathus barbatus)Arctische kustzeeën — LC
- Zadelrob (Pagophilus groenlandicus)Noord-Atlantisch pakijs — LC
- Lariha- of bandzeehond (Histriophoca fasciata)Bering- en Ochotskzee — LC
- Kaspische zeehond (Pusa caspica)Kaspische Zee (zoetwater/brak) — EN
- Baikalmeer-zeehond (Pusa sibirica)Baikalmeer — zuiver zoetwater — LC
- Ladoga-ringelrob (Pusa hispida ladogensis)Ladogameer (Rusland) — ondersoort, kwetsbaar
- Saimaa-ringelrob (Pusa hispida saimensis)Saimaameer (Finland) — ondersoort, EN
De gewone zeehond is verreweg de meest wijdverspreide soort: hij komt voor in vrijwel elke gematigde tot subarctische kustzee van het noordelijk halfrond, van de Waddenzee tot Hokkaido en van Maine tot Californië. De grijze zeehond is veel beperkter: alleen de noordwestelijke Atlantische kust van Europa (Britse eilanden, Waddenzee, Oostzee, IJsland) en het Canadese deel van Atlantisch Noord-Amerika. Bijzondere vermelding verdienen de zoetwaterzeehonden: de Baikalmeer-zeehond in Siberië en de Saimaa-ringelrob in Finland leven exclusief in een meer en zijn daar duizenden jaren geleden geïsoleerd geraakt na de laatste ijstijd.
Monniksrobben
- Mediterrane monniksrob (Monachus monachus)Middellandse Zee, NW-Afrika — EN, ~700 dieren
- Hawaiiaanse monniksrob (Neomonachus schauinslandi)Hawaii-archipel — EN, ~1.500 dieren
- Caribische monniksrob (Neomonachus tropicalis)Caribische Zee — uitgestorven (1952)
De monniksrobben zijn de enige zeehonden die in echt warme zeeën leven. Ze behoren tot de meest bedreigde zoogdieren ter wereld. De Caribische monniksrob werd in 1952 voor het laatst met zekerheid waargenomen en is sinds 2008 officieel uitgestorven verklaard — daarmee is hij de enige zeehondensoort die in de moderne tijd door menselijk toedoen is uitgeroeid.
Zuidelijk halfrond
- Weddell-zeehond (Leptonychotes weddellii)Antarctica, vast pakijs — LC
- Kraagzeehond / Rosszeehond (Ommatophoca rossii)Antarctica, drijfijs — LC, weinig waargenomen
- Krabbeneter (Lobodon carcinophagus)Antarctische drijfijszone — LC, talrijkste zeehond ter wereld
- Zeeluipaard (Hydrurga leptonyx)Antarctische randzee — LC, top-predator
- Noordelijke olifantsrob (Mirounga angustirostris)Californische en Mexicaanse kust — LC
- Zuidelijke olifantsrob (Mirounga leonina)Subantarctische eilanden — LC, grootste zeehond (tot 4 ton)
De krabbeneter is met een geschatte populatie van zeven tot vijftien miljoen dieren waarschijnlijk de talrijkste grote zoogdiersoort van de aarde, na de mens. Hij leeft van krill, niet van krabben — de naam is een vertaalfout uit de negentiende eeuw. De zuidelijke olifantsrob is de grootste pinniped ter wereld: een volgroeid mannetje kan vier ton wegen en vijf meter lang worden. Tegenover die reuzen staan de Nederlandse zeehonden vrijwel nederig.
Oorrobben (Otariidae)
De oorrobben tellen veertien tot zestien soorten, verdeeld over zeeleeuwen (vijf soorten, waaronder de Californische, Stellers en Australische zeeleeuw) en pelsrobben (negen tot elf soorten, waaronder de noordelijke pelsrob, de Antarctische pelsrob en de bekende Zuid-Amerikaanse pelsrob). Strikt genomen rekenen taxonomen alleen de Phocidae tot "echte zeehonden"; in het Nederlands gebruiken we het woord zeehond soms wat losser. Oorrobben komen in Nederland niet voor.
De walrus (Odobenidae)
De familie Odobenidae kent vandaag nog maar één soort: de walrus (Odobenus rosmarus), met twee ondersoorten — de Atlantische en de Pacifische walrus. Beide leven uitsluitend rond het Arctische pakijs. Mannelijke walrussen worden tot 1.500 kilo en gebruiken hun karakteristieke slagtanden om zich op het ijs hijsen en om sociale rangorde uit te vechten. Zwervers duiken zelden zuidelijker op, maar in 2022 zorgde walrus "Freya" — eigenlijk een vrouwtje — voor opschudding in Noorse havensteden.
Waar passen de Nederlandse soorten?
Onze gewone zeehond behoort tot de meest succesvolle en wijdverspreide zeehondensoorten ter wereld; Nederland is slechts één van vele kerngebieden. De grijze zeehond is veel zeldzamer op wereldschaal — de Britse populatie omvat meer dan veertig procent van het wereldtotaal, en de Waddenzee vormt daar een belangrijke uitbreiding op. Beide soorten zijn echte zeehonden: roeispierige duikers zonder oorschelpen, die hun jongen in een korte zoogperiode op de zandplaat groot brengen.
Wie meer wil weten over de bouw waarmee zeehonden tot honderden meters diep kunnen duiken en lange tijd onder water blijven, leest verder op anatomie. Daar staat hoe een speklaag, een opvallend hoge bloedvoorraad en samentrekbare spieren samen werken als een natuurlijke "duikfles".