De gemiddelde leeftijd
In het wild leeft een zeehond gemiddeld 20 tot 30 jaar. Dat geldt voor beide Nederlandse soorten — de gewone en de grijze zeehond — al ligt het gemiddelde voor grijze zeehonden iets hoger. De cijfers zijn gebaseerd op tellingen van merkdieren en op leeftijdsschattingen aan de hand van groeiringen in de tanden, vergelijkbaar met jaarringen in een boom.
De spreiding rond dat gemiddelde is echter enorm. Veel zeehonden halen de twintig niet, terwijl uitzonderingen tot ver in de dertig of zelfs veertig kunnen doorleven. De oudste betrouwbaar gedocumenteerde grijze zeehond werd 46 jaar oud, een vrouwtje uit Schotland; voor de gewone zeehond ligt het record rond 36 jaar.
Vrouwtjes ouder dan mannetjes
Een opvallend patroon: vrouwtjes leven systematisch langer dan mannetjes, vaak 5 tot 10 jaar meer. De oorzaak ligt in het paarseizoen. Grijze mannetjes (bulls) vechten met elkaar om de gunst van een harem en eten in die periode nauwelijks; ze kunnen 20% van hun lichaamsgewicht verliezen in vier weken tijd. De diepe litteken-stripes op de nek van oudere bulls zijn de zichtbare prijs daarvoor. Bovendien sterven jonge mannetjes vaker door dispersie naar onbekend leefgebied, waar ze minder ervaring hebben met voedselplaatsen en stromingen.
Sterftecijfers per leeftijdsklasse
De sterftekromme van zeehonden is sterk leeftijdsafhankelijk:
| Leeftijd | Jaarlijkse sterftekans | Belangrijkste oorzaken |
|---|---|---|
| 0–1 jaar | 30–50% | Te vroege scheiding van moeder, predatie, ondervoeding, parasieten |
| 1–5 jaar | 10–15% | Visserij-bijvangst, verstoring, longwormbesmetting |
| 5–20 jaar | 5–10% | Bijvangst, ziekte (phocine distemper), botsingen met scheepvaart |
| 20–30 jaar | 10–20% | Ouderdom, tandverlies, jachtefficiëntie daalt |
| 30+ jaar | 25%+ | Voornamelijk ouderdom |
Vooral de eerste twaalf maanden zijn brutaal: één op de drie tot één op de twee pups haalt zijn eerste verjaardag niet. Wie wel het eerste jaar overleeft, heeft een redelijk goede kans om de twintig te halen.
Hoe ouderdom zichtbaar wordt
Ervaren wachters herkennen oude zeehonden vrij snel aan een aantal kenmerken:
- Vacht: dunner, doffer en grijzer. Bij oude grijze koeien wordt de vlekkenpatroon vaag en het kruintje vrijwel uniform grijs.
- Tanden: sterk afgesleten of ontbrekende hoektanden, vooral bij dieren die veel platvis met zand binnenkrijgen. Tandverlies leidt direct tot lagere jachtefficiëntie.
- Profiel: magerder hals en flanken, vooral aan het eind van de winter. De speklaag van een oud dier herstelt minder snel na een slecht visseizoen.
- Litteken-pakket: bij oude bulls staan de nek en schouders vol parallelle striemen van gevechten over decennia.
- Bewegingen: trager land op land, korter actief in het water.
Wat bepaalt het uiteindelijke einde?
De meeste oude zeehonden sterven niet aan een specifieke ziekte, maar aan een cumulatieve combinatie: jachtefficiëntie daalt → vetreserve daalt → immuunsysteem zwakker → parasieten en longwormen winnen het. In Nederland is daarnaast bijvangst in staandwantnetten een belangrijke menselijke sterfteoorzaak, vooral voor mannetjes in het voorjaar. Voor de telcijfers en populatieontwikkeling, zie onze pagina telcijfers; voor anatomie en achtergrond zeehondanatomie.
Meer feitelijke antwoorden?
Terug naar de kennisbank voor alle veelgestelde vragen — kort en helder beantwoord.